Karanlıktan Gelen: “Kara Kedi” ve “Leydi Mor'un Aşkları” Eserlerindeki Düzenbaz Arketipi

Elif DEMİR

Öz


Düzenbaz arketipi (trickster) çoğunlukla halk hikayeleriyle özdeşleştirilen bir kavramdır ve birbirinden farklı kültürlerin farklı düzenbaz arketiplerinin olması bu gürü tartışmaya açık kılar. Kültürel tarihte pek çok düzenbaz arketipi bulunmasına rağmen bu gürün en önemli ortak özelliği ziksel olarak zayıf olması ancak aleyhine olan bir durumu zekasıyla lehine çevirmesidir. Edgar Allen Poe'nun önemli kısa öykülerinden biri olan “Kara Kedi” (“The Black Cat”) başlıklı öyküsünde kara kedi Pluto ile Angela Carter'ın “Leydi Mor'un Aşkları” (“The Loves of Lady Purple”) adlı öyküsündeki kukla Leydi Mor düzenbaz arketipine uygun karakterler olarak düşünülebilir. Her ikisi de ziksel olarak sahiplerinden daha güçsüz görünseler de amaçlarına şekil değiştirme becerisiyle ulaşırlar. Biçim değiştirmenin her iki öyküde de ataerkil söylemi altüst etmede işlevsel oluşu öykülerin ataerkil düzene getirdiği bir eleştiri olarak okunmasını sağlar. Bu bağlamda bu çalışmada kara kedi Pluto ve Leydi Mor'un ne açılardan düzenbaz arketipini örnekleyen karakterler olduklarının ve bu özellikleri yoluyla ataerkil yapıya nasıl meydan okuduklarının tartışılması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler


Düzenbaz Arketipi, Pluto, Edgar Allan Poe, Leydi Mor, Angela Carter, Ataerkil Söylem

Tam Metin:

PDF (English)